گذری بر مفهوم خلاقیت

خلاقیت -Creativity- از آن دسته مفاهیمی است که گاه خیلی دور و بعید در نظر گرفته می‌شود و گاه بدون دلیل از آن استفاده می‌شود. خلاقیت، فرآیندی فکری است که منجر به ایده های جدید می‌شود. اما این "جدید" و "نو" همواره به معنای شکستن قوانین و یا نتایج متحیر کننده نیست؛ گاه شاید ایجاد ارتباطات نو بین ایده های موجود باشد و گاه بیان قوانین موجود با روشی نو.­

2003775274992175505_rs.jpg

خلاقیت مستقیما با فعالیتهای ذهنی انسان سر و کار دارد. بنابراین بعید نیست که تصور کنیم هر چه بیشتر از ذهن استفاده شود، زمینه خلاقیت بیشتر فراهم می‌شود. از لحاظ نرولوژی -علم شناخت مغز و اعصاب- قشر مغز در ناحیه فرونتال -پیشانی- ارتباط مستقیمی با فرآیندهای خلاقه انسان دارد. از آنجا که روندهای خلاقانه در بسیاری از موارد با فرآیندهای حل مساله (Problem Solving) همراه هستند، تمرکز، بخصوص Meditation و همچنین خواب در مرحله REM می‌تواند باعث پیشرفت فرد در این زمینه شود. از لحاظ مواد شیمیایی که در مغز آزاد می‌شوند -نروترانسمیترها-، خواب در مرحله REM، هم با خواب در مراحل دیگر متفاوت است و هم با بیداری. ناخودآگاه انسان بستر مناسبی برای ایجاد فرآیندهای خلاقیت است: جاییکه ایده ها از الهامات شکل می‌گیرند، ترکیب می شوند و منجر به نتایج جدیدی می‌شوند.

با این توضیحات، دور نیست که ادعا کنیم برای شکل‌گیری یک روند خلاقانه، نیاز به آرامش و تمرکز وجود دارد. چیزهایی که در زندگی های روزمره امروزی‌مان بشدت از آن دور شده‌ایم. این گذار به مدرنیته در در کشورهایی نظیر کشور ما، هنوز در مراحل عقب‌تری قرار دارد. زمانه‌ای است که نمی‌توانیم بین ورودی‌های اطلاعاتی، اجتماعی و خانوادگی تعادل مناسبی برقرار کنیم که خود منجر به عدم تمرکز، عدم آرامش ذهنی و بالطبع، از بین رفتن قدرت خلاقانه فردی می‌گردد. بسیاری از ما براحتی می توانیم بیاد بیاوریم که هر چه زمان می‌گذرد، چنین قابلیتهایی را بیشتر از دست می‌دهیم.

برای درمان (کلمه‌ای که به عمد انتخاب کردم تا وخامت حال بیمار درون‌مان را نشان دهم) نیاز به ممارستی جدی وجود دارد. شاید مهمترین مرحله، همان ایجاد تعادل باشد که از دست رفته است. استفاده از روشهای رواندرمانی و مدیتیشن، نه تنها درمان‌کننده که گاه پیش‌برنده روندهای فکری خلاقانه خواهد بود.

Untitled_1q_copy.jpg

koen demuynck


اما در هنر، و به طور خاص هنر عکاسی، خلاقیت می‌تواند طیف وسیعی، از تعبیر شخصی تا ابداع را شامل شود. گاه تکامل یک سبک که در آن ضمن رعایت قوانین موجود، سعی می‌شود کار متفاوتی ارائه شود، یک روند خلاقانه است و گاه ایجاد یک سبک خاص شخصی. این جدید بودن اما می‌تواند بسیار گسترده شود. بخصوص در هنری مانند عکاسی. الزامی نیست که هنرمند برای ارائه یک اثر خلاق، به دنبال سوژه‌ای باشد که تا بحال کسی از آن عکس نگرفته باشد. بلکه هر تعبیر شخصی از تمام سوژه‌هایی که تاکنون عکاسی شده اند، می تواند به یک اثر خلاق منتج شود. این تعبیر شخصی در واقع تزریق کردن فکر، طرز نگرش و ایده‌های هنرمند در اثر خواهد بود. و عکاسی، مزرعه مناسبی برای به‌بار نشستن آثار خلاق است: بی‌نهایت بودن کامپوزیسیون‌ها، استفاده از رنگها، نورها، استفاده از تکنیک‌های خاص دوربین، استفاده خلاقانه از لنزها و تاریک‌خانه دیجیتال که هنرمند باز هم می‌تواند براحتی افکار و ایده‌هایش را به پرواز درآورد و از نور و رنگ برای تولید اثر هنری اش به حد کفایت سود ببرد.

هر چقدر این طیف به سمت ایجاد سبک و نگاه شخصی پیش برود، روندی پیشرفته‌تر مورد انتظار است. اما شروع این روند کجاست؟ به عبارت دیگر چه معیار یا شاخصی برای بکار بردن مفهوم خلاقیت بر یک اثر هنری وجود دارد؟

 مفاهیمی مانند "نو بودن" و " جدید بودن" در آثار هنری باید بدقت بکار رود و هرگز نباید صرف تکراری بودن سوژه عکس، آن را از جمعیت آثار خلاق کنار گذاشت. بنابراین تشخیص وجود خلاقیت در یک اثر هنری کاملا وابسته به بیننده و مفسر خواهد بود.  و شاید بیجا نباشد که معیار قضاوت در مورد خلاقیت یک اثر هنری را، قضاوت تنی چند از سرآمدان آن هنر بدانیم.

در آینده در مورد خلاقیت‌های مرحله‌ای در عکاسی بیشتر صحبت خواهیم کرد.

­
Mohammed [ ۰۲ بهمن ۱۳۹۱ ]

It's a joy to find soeomne who can think like that


فرشته تنی [ ۲۱ مهر ۱۳۸۸ ]

واقعا از نوشتهاتون استفاده کردم ولذت بردم
کاش میشد هروقت چیز جدید می نویسد برام پست کنید
با سپاس


سیدمجتبی خاتمی [ ۱۹ شهريور ۱۳۸۸ ]

سلام استاد. منزل نو مبارک. استفاده میکنم از مطالبتان. لینک این وبلاگ در پیوندهای "من و عکس" ایجاد شد.


کیارنگ علایی [ ۱۶ شهريور ۱۳۸۸ ]

مفهوم خلاقیت از آن دسته مضامینی است که در این سال ها از سوال های اساسی علاقه مندان به عکاسی و شاخه های انتزاعی آن بوده است. پاسخ روشن گری در این باب ، در این سال ها نیافته ام، امیدوارم مطلب خوب شما فتح بابی باشد برای مباحثه بیشتر آقای دکتر روشن.


مسعود حسن زاده [ ۱۶ شهريور ۱۳۸۸ ]

سلام ،

فید اینجا رو مثل شاینینگ به گودرم اضافه کردم .
عکس ها تون رو دنبال می کردم ، من بعد نوشته هاتون رو هم کنجکاوانه می خونم.

ببخشید که از کامنت استفاده کردم.



:
:
:
:
:
اگر تصویر نمایش داده نشده است و یا خوانا نیست، لطفا بر روی آن کلیک کنید تا عبارت جدیدی نمایش داده شود.